Basınç ve Debi Neden Bu Kadar Önemli?

Otomatik sulama kurarken “kaç zon olur, kaç sprinkler çalışır, rotor mu spray mi seçilir” gibi soruların cevabı basınç ve debiden çıkar.
Basınç/debi bilinmeden yapılan sistemler genelde şu sonuca gider: “Başlıklar zayıf atıyor, bazı yerler kuru kalıyor.”

Kısaca:

• Basınç = suyun itme gücü (bar)

• Debi = birim zamanda gelen su miktarı (L/dk veya m³/saat)

İkisi birlikte doğruysa sistem yağ gibi akar. Biri eksikse, en kaliteli ürün bile zayıf kalır.

Ev Tipi Ölçüm İçin Gerekenler (çok basit)

Debi ölçümü için:

• 10–20 litrelik kova (bidon da olur)

• Kronometre (telefon olur)

• Kağıt/kalem

Basınç ölçümü için:

• Manometre (0–10 bar ideal)

• Musluğa bağlamak için adaptör (1/2” genelde)

• Teflon bant (sızdırmazlık için)

Not: Manometre yoksa “tahmini basınç” yapılır ama sulama işi tahmini sevmez. Manometre ucuz, hata pahalı.

1) Debi Ölçümü: Kova + Kronometre (5 dakikalık yöntem)

Bu yöntemle musluğun veya hattın gerçek debisini ölçersin.

Adım adım

1. Ölçümü bahçede kullanacağın musluktan yap (mutfaktan değil).

2. Musluğu sonuna kadar aç.

3. Kovayı doldur ve süreyi tut.

4. Formülle hesapla.

Formül

Debi (L/dk) = (Kova hacmi (L) / Süre (sn)) × 60

Örnek hesap

• 10 litrelik kova 20 saniyede dolduysa:
  10 / 20 = 0,5 L/sn
  0,5 × 60 = 30 L/dk

Bu değer sulama planı için altın bilgidir.

Ölçümü 3 kez yap (en doğru sonuç)

Basınç gün içinde oynar. 3 ölçüm yap:

• sabah

• öğlen

• akşam
  En düşük çıkan değeri “garanti” kabul et.

2) Basınç Ölçümü: Manometre ile (en doğru yöntem)

Basıncı ölçmek için manometreyi musluğa takarsın.

2 farklı basınç değeri var (karıştırma)

• Statik basınç: Musluk kapalıyken (su akmıyor) manometrede görülen değer

• Dinamik basınç: Musluk açıkken (su akıyor) manometrede görülen değer

Sulama için önemli olan çoğu zaman dinamik basınçtır, çünkü sistem çalışırken basınç düşer.

Adım adım

1. Manometreyi musluğa bağla (teflonla sızdırmaz yap).

2. Musluk kapalıyken oku: statik basınç

3. Musluğu aç ve manometreyi oku: dinamik basınç

4. Not al.

Pratik yorum: Statik 4 bar, dinamik 2 bar ise sistem çalışınca ciddi düşüş var demektir.

Sonuçları Nasıl Yorumlayacaksın? (Hızlı rehber)

Bu bölüm “ölçtüm ama ne anlama geliyor” kısmı.

Sprinkler için kabaca mantık

• Basınç düşükse: spray yerine doğru nozullu sistem veya zonu bölme gerekebilir.

• Debi düşükse: aynı anda çalışacak başlık sayısını azaltman gerekir.

Damla sulama için kabaca mantık

• Debi düşük olsa bile damla daha toleranslıdır ama filtre şart.

• Uzun hatlarda basınç kaybı olur; gerekirse basınç regülasyonu düşünülür.

Net değerler başlık/nozul seçimine göre değişir. Ama şu kesin:
Debi düşükse → az başlık → daha çok zon.
Kimse bunu duymak istemez, ama doğru olan budur. ????

3) “Kaç sprinkler aynı anda çalışır?” pratik hesabı

En pratik yaklaşım:

1. Toplam debiyi ölç (ör: 30 L/dk)

2. Seçtiğin nozulların debisini bil (ör: 6 L/dk gibi)

3. Güven payı bırak (en az %20)

Formül (pratik)

Çalışabilecek başlık sayısı ≈ (Toplam debi × 0,8) / (Tek başlık debisi)

Örnek

Toplam debi: 30 L/dk
Güvenli debi: 30 × 0,8 = 24 L/dk
Tek başlık: 6 L/dk
24 / 6 = 4 başlık

Yani aynı zonda kabaca 4 başlık güvenli olabilir.
(Detay proje farklılaşır ama başlangıç için çok iş görür.)

Birlikte Al (Ölçüm sonrası en çok lazım olanlar)

• Manometre (0–10 bar)

• Musluk adaptörü / rekor

• Filtre (özellikle depo/kuyu varsa)

• Basınç regülatörü (basınç çok yüksekse / damla için)

• Debi ölçümüne göre doğru nozullar

• Zon bölmek için solenoid vana + vana kutusu

Yaşanılan Sorunlar ve Çözümler Tablosu

SSS (Sık Sorulan Sorular)

1) Debiyi mutfak musluğundan ölçsem olur mu?
Hayır. Sulamayı hangi musluktan/hattan yapacaksan ölçümü oradan yap.

2) Statik basınç yüksek ama sprinkler zayıf, neden?
Dinamik basınç düşüyor olabilir. Su akınca basınç çöküyorsa debi/hat kaybı vardır.

3) Debi düşükse ne yapacağım?
Aynı anda daha az başlık çalıştıracaksın → zon sayısı artacak. Başka sihir yok.

4) Debi ölçümünü kaç litre kovayla yapmalıyım?
10–20 litre ideal. Kova küçükse süre çok kısa olur, hata payı artar.

5) Manometre takınca su kaçırıyor, ne yapayım?
Teflon bant kullan ve uygun adaptörle bağla. Diş uyumsuzluğu varsa doğru rekor gerekir.

6) Kuyu/depo kullanıyorum, ölçümü nereden yapayım?
Pompa çalışırken, filtre öncesi/sonrası farkını görerek yap. Asıl önemli olan sistem çalışırkenki (dinamik) değerdir.

Sonuç

Basınç ve debi ölçümü, sulama sisteminin temelidir.
Ölçtün mü, artık:

• kaç zon olacağını,

• kaç sprinkler çalışacağını,

• rotor mu spray mi gideceğini
  kafadan değil, veriyle belirlersin.