Solenoid Vana Arızaları: Açmıyor, Kapatmıyor, Sürekli Akıtıyor (10 Dakikada Teşhis)
Otomatik sulama sistemlerinde en can sıkan arıza şudur: kontrol ünitesi çalışıyor, program düzgün, ama ya zona su gelmez ya da vana kapanmaz ve sistem damla damla/akıtıp durur. İyi haber: Bu arızaların çoğu pahalı bir “komple değişim” değil, 10 dakikalık doğru teşhis ister.
Bu rehberde 24V AC solenoid vanalar için (Rain Bird / Hunter / Toro vb. benzer mantık): “açmıyor”, “kapatmıyor”, “zayıf açıyor” gibi sorunları adım adım teşhis edeceğiz. En altta da sorun/çözüm tablosu ve SSS var.
Hızlı Teşhis: Sorun Elektrik mi, Hidrolik mi?
- Manuel açma dene: Vananın üzerinde “bleed” vidası (manuel boşaltma) veya solenoidi 1/4 tur gevşetme ile vana açılabiliyorsa, problem çoğu zaman elektrik (bobin/kablo/kontrol ünitesi) tarafındadır.
- Manuel açınca da açmıyorsa: Problem çoğu zaman hidroliktir: tıkanıklık, diyafram, filtre, basınç, yön/kurulum hatası.
- Vana kapanmıyorsa: %70 ihtimalle diyafram altına pislik kaçmıştır veya manuel açma/flow control açık kalmıştır.
Gerekli Basit Ekipmanlar
- Multimetre (bobin direnci/hat testi için) – yoksa komşudan ödünç al, hayat kurtarır.
- Manometre (basınç kontrolü için) – “basınç iyi sanıyordum” cümlesini mezara gömer.
- Disk/Elek filtre (sistemde tıkanma ve pislik riskini dramatik düşürür).
- Teflon bant, tornavida, küçük fırça, temiz su (diyafram temizliği için).
Adım Adım: Solenoid Vana Açmıyor (Su Gelmiyor)
1) Kontrol Ünitesi Zona Gerçekten Çıkış Veriyor mu?
Önce “program çalışıyor” ile “vana enerjileniyor” aynı şey mi kontrol et. Test modunda ilgili istasyonu manuel çalıştır. Eğer aynı anda başka istasyonlar çalışıyor ama bu istasyon hiç tepki vermiyorsa, hedefe girdik: vana/bobin/hat.
2) Kablo Bağlantısı ve Ek Yerleri
Sahada en sık gördüğüm hata: ek yerleri su almış ya da “klemens var ya yeter” denmiş. Sulama kablosu ekleri jel dolgulu su geçirmez ek ile yapılmalı. Zayıf ek = bobin enerji almaz veya anlık alır (vana açar gibi yapar, sonra bırakır).
3) Bobin (Solenoid) Sağlam mı? (Direnç Ölçümü)
Multimetre ile bobini ölç. Marka modele göre değer değişir ama genel mantık: sonsuz/OL görüyorsan bobin kopuk; çok düşük değer görüyorsan kısa devre. Bu iki durumda bobin değişimi gerekir.
4) Manuel Açma ile Test
Solenoidi 1/4 tur gevşet (tam sökme!) ya da bleed vidasını çok hafif aç: vana açılıyorsa hidrolik taraf çalışıyor demektir; elektrik tarafına geri dön. açılmıyorsa tıkanıklık/basınç/diyafram ihtimali büyür.
5) Filtre ve Basınç
Filtre tıkalıysa vana açsa bile hat debi alamaz; sprinkler zayıf atar veya damlama uçları “cılız” kalır. Basınç düşükse bazı vanalar tam açılmayabilir. Eğer düzenli sorun yaşıyorsan: filtre tipi seçimi (disk mi elek mi) yazınızla bunu tamamlayın.
6) Vana Yönü / Kurulum Hatası
Kulağa komik geliyor ama gerçek: vananın üzerinde akış yön oku vardır. Ters bağlanan vana “çalışıyor gibi” görünür ama performans rezalet olabilir. Ayrıca vana kutusuna sıkışıp eğimli kalırsa diyafram düzgün oturmayabilir.
Adım Adım: Solenoid Vana Kapanmıyor / Sürekli Akıtıyor
1) Manuel Açma (Bleed) Açık Kalmış mı?
Vana üzerinde bleed vidası veya solenoid gevşek bırakılmışsa, sistem sürekli su kaçırır. İlk kontrol: solenoidi elinle sık (aşırı değil) ve bleed vidasını kapat.
2) Diyafram Altına Pislik Kaçması (En Yaygın Sebep)
Vana kapanması için diyaframın oturma yüzeyi temiz olmalı. Kum, tortu, küçük taş parçaları diyaframın altına girerse vana “tam kapanamaz”. Çözüm:
- Suyu kapat.
- Vana üst kapak vidalarını sök, diyaframı çıkar.
- Oturma yüzeyini ve diyaframı temizle (fırça + temiz su).
- Gerekirse diyaframı yenile, tekrar topla.
3) Flow Control (Debi Ayarı) Yanlış Konumda
Bazı vanalarda flow control ayarı vardır. Çok kısık kalırsa açma zayıf olur, çok gevşek/yanlış konumda kalırsa stabil çalışmayabilir. Ayarı “orta” konuma alıp test et.
4) Basınç Dalgalanması ve Su Darbesi
Pompa devreye girip çıkarken veya ana hatta ani kapanma/açılma olunca su darbesi oluşur. Bu, diyaframı zorlayıp “yarım kapalı” durumlar doğurabilir. Çözüm: doğru basınç regülasyonu, doğru zonlama ve gerekirse hat üzerinde sönümleme.
Yaşanılan Sorunlar ve Çözümler Tablosu
| Belirti | Muhtemel Sebep | Hızlı Kontrol | Çözüm | Gereken Ürün/Parça |
|---|---|---|---|---|
| Kontrol ünitesi çalışıyor, zona su gelmiyor | Bobin arızası / kablo kopuk / su almış ek | Manuel açma ile vana açılıyor mu? Multimetre ile bobin ölç | Ekleri su geçirmez yap, bobini değiştir, kabloyu kontrol et | Su geçirmez ek, bobin, sulama kablosu |
| Vana açıyor ama sprinkler zayıf atıyor | Filtre tıkalı / basınç düşük / debi yetersiz | Manometre ile basınç; filtreyi kontrol et | Filtre temizliği/değişimi, basınç & debi düzenlemesi | Filtre, manometre, basınç regülatörü |
| Vana kapanmıyor, sürekli akıtıyor | Diyafram altı pislik / bleed açık / solenoid gevşek | Bleed kapalı mı? Solenoidi sık. Üst kapağı açıp kontrol et | Temizle, diyaframı yenile, doğru şekilde topla | Diyafram seti, filtre |
| Vana bazen açıyor bazen açmıyor | Zayıf ek / oksitlenmiş bağlantı / düşük voltaj | Klemens-ek yerlerini oynatınca çalışıyor mu? | Su geçirmez ek kullan, bağlantıları yenile | Jel dolgulu ek, kablo |
| Vana çalışıyor ama hat içinde basınç dalgalı | Pompa devreleri / su darbesi / yanlış zonlama | Aç-kapa anında ses/vurma var mı? | Zon debisini düşür, regülasyon ekle | Basınç regülatörü, doğru nozullar |
Sık Sorulan Sorular (SSS)
1) Solenoid vananın bozuk olduğunu nasıl anlarım?
En pratik yöntem: manuel açma ile açılıyor mu? Açılıyorsa hidrolik taraf büyük ihtimal sağlamdır, problem elektrik (bobin/kablo/kontrol ünitesi) tarafındadır. Açılmıyorsa diyafram/filtre/basınç ihtimali yükselir.
2) Bobin ölçümü kaç ohm olmalı?
Marka/modele göre değişir. Kritik olan “mantık”tır: sonsuz/OL = kopuk, çok düşük = kısa devre. Bu iki durumda genelde bobin değişir.
3) Vana sürekli akıtıyorsa komple vana mı değişmeli?
Çoğu zaman hayır. En sık sebep diyafram altına pislik kaçmasıdır. Temizlik + gerekiyorsa diyafram değişimi ile çözülür.
4) Filtre yoksa ne olur?
Kum/tortu diyaframı bozar, damlamayı tıkar, sprinkler nozullarını kirletir. “Bugün idare eder” diye başlanan filtre eksikliği, yarın arıza masrafı olarak geri döner.
5) Vana açıyor ama neden zayıf çalışıyor?
%80 ihtimal: yetersiz debi veya tıkanmış filtre. Basınç & debi test yazınız burada anahtar.
6) Aynı anda iki zon çalıştırırsam sorun olur mu?
Debi yetmezse iki zon da “yarım çalışır”, sprinkler zayıf atar. Bu yüzden zon mantığı ve istasyon hesabı önemlidir.
7) Vana ters bağlanırsa ne olur?
Bazı sistemlerde hiç açmayabilir, bazılarında zayıf/kararsız çalışır. Ok yönünü mutlaka kontrol et.
8) Kontrol ünitesi arızası vana arızası gibi davranır mı?
Evet. İstasyon çıkışı yanmışsa program çalışır ama vana enerji alamaz. Bu yüzden manuel test + bobin ölçümü altın değerinde.
9) Vana kutusu su dolarsa sorun olur mu?
Vana mekanik olarak çalışabilir ama ek yerleri su alırsa elektrik tarafı sapıtır. Ekleri su geçirmez yapmak burada kritik.
10) Bu arızaları önlemek için en iyi 3 yatırım nedir?
- Doğru filtre (disk/elek seçimi doğru yapılmalı)
- Manometre + basınç kontrolü
- Su geçirmez kablo ekleri
Birlikte Al Tavsiyesi (Arıza Önleme Paketi)
- Disk/Elek Filtre + Manometre (sistem sağlığını gözle görür hale getirir)
- Basınç Regülatörü (damlama ve sprinkler performansını stabilize eder)
- Su Geçirmez Jel Ek + Sulama Kablosu (rastgele kesilen arızaların ilacı)
- Yedek Bobin (sahada “bugün sulama şart” günlerinin sigortası)